Module 5
Bouwplan en tekstopbouw
Doel
In deze module leren cursisten hoe zij een juridische tekst logisch opbouwen. Zij leren eerst een bouwplan maken en daarna de tekst stap voor stap uitwerken.
Belang
Deze module is belangrijk omdat een tekst inhoudelijk goed kan zijn, maar toch onduidelijk blijft als de onderdelen niet in de juiste volgorde staan. Cursisten leren hier dat een duidelijke leesroute de tekst sterker en beter te volgen maakt.
Kern
De kern van deze module is dat een juridische tekst een vaste opbouw nodig heeft. De cursist leert daarom werken met deze volgorde:
situatie en doel
feiten
norm
toepassing
conclusie
Zo leert de cursist dat de lezer stap voor stap naar de uitkomst wordt geleid.
Extra uitleg voor de docent
Veel cursisten zetten informatie te vroeg of te laat in de tekst. Zij noemen bijvoorbeeld al een conclusie voordat de norm duidelijk is. Anderen mengen feiten en beoordeling door elkaar. Daardoor raakt de lezer de structuur kwijt.
De docent helpt de cursist daarom steeds met deze vragen:
Wat komt eerst?
Wat moet de lezer eerst weten?
Welke functie heeft deze alinea?
Past deze zin op deze plek?
Juridische achtergrond
Een juridische tekst moet niet alleen inhoudelijk juist zijn, maar ook logisch opgebouwd. De volgorde van de onderdelen bepaalt of de lezer de redenering goed kan volgen. Een bouwplan helpt om eerst de structuur vast te zetten en daarna pas te schrijven. Daardoor wordt de tekst overzichtelijker en beter controleerbaar.
Docentfocus
De docent let in deze module vooral op:
een logische volgorde van de onderdelen
duidelijke alineafuncties
het verschil tussen feiten, norm en toepassing
een leesroute die goed te volgen is
een conclusie die logisch voortkomt uit de tekst
Uitleg bij de theorie
De theorie van deze module legt uit dat een juridische tekst een vaste leesroute nodig heeft. Eerst moet de situatie duidelijk zijn. Daarna volgen de feiten, de norm, de toepassing en de conclusie. De docent hoeft dit niet te abstract uit te leggen. Laat vooral zien dat de tekst sterker wordt als elke alinea een vaste functie heeft.
Modelanalyse
De modeltekst in deze module laat goed zien hoe een bouwplan werkt. De tekst begint met de situatie, gaat daarna naar de feiten en het beleid, en werkt vervolgens toe naar de beoordeling en de conclusie. Zo ziet de cursist hoe een vaste volgorde de tekst duidelijker maakt.
Antwoorden gerichte kijkanalyse
Welke stap komt eerst in de tekst en waarom is dat logisch voor de lezer?
Antwoord: De feitelijke situatie komt eerst.
Waarom: De lezer moet eerst weten waar de tekst over gaat.Waar zie je de overgang van feiten naar norm en welke signaalwoorden worden daar gebruikt?
Antwoord: De overgang zie je bij het woord vervolgens.
Waarom: Dat woord laat zien dat de tekst naar de volgende stap gaat.Welke alinea heeft de functie beoordelingskader en waaraan herken je dat?
Antwoord: De alinea over het toepasselijke gemeentelijke beleid.
Waarom: Daar wordt de norm uitgelegd.Welke alinea bevat de afweging en welke woorden laten dat zien?
Antwoord: De alinea over de toepassing van het beleid.
Waarom: Daar staat dat wordt afgewogen of het belang van de verzoeker zwaarder weegt.Hoe bereidt de opbouw de conclusie voor en welke informatie wordt vlak daarvoor gegeven?
Antwoord: De tekst bouwt eerst de feiten en norm op en geeft daarna de toepassing.
Waarom: Daardoor is de conclusie logisch voorbereid.Wat zou er gebeuren met de begrijpelijkheid van de tekst als de norm vóór de feiten zou worden geplaatst?
Antwoord: Dan wordt de tekst moeilijker te volgen.
Waarom: De lezer weet dan nog niet op welke situatie de norm wordt toegepast.Welke informatie zou onduidelijk worden als stap 4 Toepassing zou ontbreken?
Antwoord: Dan is niet duidelijk hoe de norm in deze situatie werkt.
Waarom: De stap tussen regel en conclusie ontbreekt dan.Op welke manier helpt de gekozen volgorde de lezer om de conclusie te accepteren?
Antwoord: De lezer ziet eerst de basis van de beoordeling en daarna pas de uitkomst.
Waarom: Dat maakt de conclusie begrijpelijker en sterker.Welke stap zou je moeten uitbreiden als de situatie complexer wordt en waarom?
Antwoord: Vooral de toepassing.
Waarom: Daar moet je laten zien hoe de norm in een ingewikkelde situatie werkt.Hoe zou de opbouw veranderen als de tekst niet voor de gemeente, maar voor de inwoner was geschreven?
Antwoord: De uitleg zou eenvoudiger en uitgebreider worden.
Waarom: Een niet professionele lezer heeft meer toelichting nodig.
Antwoorden oefening 1
conclusie
norm
feiten
toepassing
Antwoord in logische volgorde:
feiten
norm
toepassing
conclusie
Waarom: Deze volgorde volgt de vaste juridische leesroute.
Antwoorden oefening 2
Vervolgens wordt beoordeeld of toepassing van het beleid in deze situatie leidt tot een aanvaardbare uitkomst.
Antwoord: toepassing
Waarom: In deze zin wordt de norm gekoppeld aan de situatie.
Antwoorden oefening 3
Een ondernemer vraagt een tijdelijke vergunning aan voor het plaatsen van een reclamebord.
Voorbeeld bouwplan:
Situatie en doel
Een ondernemer vraagt een tijdelijke vergunning aan. De gemeente moet beoordelen of die vergunning kan worden verleend.Feiten
Wat is de locatie? Hoe groot is het bord? Hoe lang blijft het bord staan?Norm
Welk beleid geldt voor reclameborden en tijdelijke vergunningen?Toepassing
Past dit verzoek binnen het beleid? Zijn er risico’s of bezwaren?Conclusie
Kan de vergunning worden verleend en onder welke voorwaarden?
Waar let de docent op bij oefening 3
De cursist hoeft nog geen volledige tekst te schrijven. Het gaat eerst om de logische volgorde van de onderdelen.
Antwoorden oefening 4
Vervolgens wordt beoordeeld of toepassing van het beleid in deze situatie leidt tot een aanvaardbare uitkomst.
Antwoord: c. toepassing
Waarom: Deze zin laat zien hoe de norm in de situatie wordt gebruikt.
Antwoorden oefening 5
De ondernemer heeft het bord twee weken geleden geplaatst.
Antwoord: feiten
Waarom: Dit is controleerbare informatie.
Volgens het gemeentelijk beleid is een vergunning vereist.
Antwoord: norm
Waarom: Dit is het beoordelingskader.
De vergunning kan worden verleend onder voorwaarden.
Antwoord: conclusie
Waarom: Dit is de uitkomst van de beoordeling.
Antwoorden oefening 6
Welke stap zou je niet kunnen weglaten en waarom?
Antwoord: Geen enkele stap kan echt worden weggelaten.
Waarom: Elke stap heeft een eigen functie. Zonder feiten, norm, toepassing of conclusie mist een deel van de redenering.
Begeleiding bij de schrijfopdracht
Bij de geleide schrijfopdracht helpt de docent de cursist om eerst een bouwplan te maken. Pas daarna schrijft de cursist de tekst uit.
De docent stuurt vooral op:
vaste volgorde
één functie per alinea
eerst feiten, dan beoordeling
een conclusie die goed is voorbereid
duidelijke signaalwoorden
Minimum voor een voldoende tekst
De tekst is voldoende als:
de opbouw logisch is
elke alinea een duidelijke functie heeft
feiten vóór beoordeling staan
het beoordelingskader op de juiste plek staat
de conclusie logisch voortkomt uit de tekst
Begeleiding bij het zelfstandig schrijfproduct
In deze opdracht laat de cursist zien of hij of zij zelfstandig een bouwplan kan maken en de tekst daarna volgens dat plan kan uitwerken. De docent let hier vooral op structuur en volgorde.
De kernvraag is: kan de cursist de tekst zo opbouwen dat de lezer de redenering makkelijk kan volgen?
Schrijfupgrade
De schrijfupgrade helpt cursisten om de opbouw zichtbaar te maken. Vooral deze woorden en patronen zijn belangrijk:
allereerst
vervolgens
daarnaast
ten slotte
samenvattend
Ook deze zinnen zijn bruikbaar:
Allereerst wordt X vastgesteld. Vervolgens wordt Y beoordeeld.
Ten slotte volgt een conclusie die voortvloeit uit X en Y.
Samenvattend leidt dit tot ...
Deze patronen helpen cursisten om de leesroute duidelijk te maken.
Grammatica en formulering
In deze module gaat grammatica vooral over tekststructuur en signaalwoorden. De docent let op:
woorden die volgorde aangeven
zinnen die de functie van een alinea duidelijk maken
logische overgang tussen alinea’s
een conclusie die past bij de opbouw
Differentiatie
Voor cursisten die meer steun nodig hebben, laat de docent eerst losse onderdelen in de juiste volgorde zetten. Werk daarna met korte bouwplannen.
Voor sterkere cursisten kan de docent sneller werken met het uitwerken van een volledig bouwplan of met complexere casussen.
Voor alle cursisten geldt: geef feedback eerst op structuur en volgorde en daarna op taal.
Veelgemaakte fouten
Veel cursisten maken in deze module deze fouten:
zij noemen de conclusie te vroeg
zij zetten feiten en norm door elkaar
zij geven al een beoordeling voordat de situatie duidelijk is
zij schrijven alinea’s zonder duidelijke functie
zij gebruiken te weinig signaalwoorden